Blog#34: Lange traditie van vrijheid en tolerantie in Polen en het ontstaan van de anti-Poolse propaganda. Deel 2

05 mei
2018

 

Inleiding 

 

Een mythe van de z.g.n. samenzwering van de jezuïeten heeft zich sinds de Reformatie verspreid. De anti-katholieke propaganda in de protestantse landen is door de eeuwen heen buitengewoon ontwikkeld.
De buurlanden van Polen, vooral Rusland en Pruisen vielen Polen in de achttiende eeuw aan omdat Polen de rechten van dissidenten zou hebben geschonden.
Laten we niet vergeten, zegt prof. Ryba, dat in Rusland en Pruisen dissidenten niet eens één tiende van de rechten hadden, die de andersgelovigen en ketters in de Poolse Republiek genoten. (1)

 

In de eerste Poolse Republiek leefden naast elkaar katholieken, orthodoxen, Joden, Armeniërs, Tartaarse moslims en protestanten. De Poolse Republiek was het eerste multireligieuze land in Europa dat tegelijk een katholiek koningshuis had.

 

De Joodse schrijver, Heinrich Graetz schreef dat Polen in de zestiende eeuw, net als Turkije een schuilplaats werd voor alle ballingen, vervolgden en verschoppelingen. (3)

 

In Polen vestigden zich: Duitse Lutheranen, Franse Hugenoten, Italiaanse anti-trinitarianen, Russische sektes, Engelse Quakers, Hollandse anabaptisten en de Joodse marranen, uit het Iberisch schiereiland verdreven. Hebreeuwse poëten loofden de Poolse tolerantie. (4)

 

Gallus Anonymus (XI-XII) had toen al bewondering voor de Poolse geschiedenis, voor de aanhoudende strijd van Polen om eigen onafhankelijkheid te verdedigen. Om deze reden alleen, schreef hij in zijn dagboeken, verdient Polen om verheven te zijn boven andere landen. Hoewel omringd door zoveel heidense en christelijke volkeren en herhaaldelijk door alle tegelijk en elk afzonderlijk aangevallen, werd Polen nooit door één van hen volledig onderworpen. (2)

 

De invloed van Reformatie

 

De reformatorische beweging in Polen stoute op geen bezwaar. De Poolse adel verwelkomde de anti-pauselijke berichten als een soort modetrend. De kerk vond brede religieuze vrijheden voor andersgelovigen belangrijk voor de algemene religieuze vrede. (5)

 

In de tijd toen in Europa wrede religieuze oorlogen woedden, was Polen nog steeds geen land van brandstapels. (6)

 

De reformatie was echter niet alleen een religieuze beweging maar ook een politieke en ze raakte alle aspecten van het leven.

 

In Polen wilde men deze beweging niet zo streng bestrijden zoals het toen in Europa gebeurde. Dit zou tot het uiteenvallen van de multireligieuze staat kunnen leiden, en tot het gebruik van deze situatie door de naburige landen.

 

Aan de andere kant was men er zich zeer goed van bewust dat het accepteren van de dissidente religieuze bewegingen en het verzwakken van het katholieke geloof, de eenheid van de staat en de centrale macht konden verzwakken.

 

De adel in Polen dacht vooral aan eigen privilegies en was tegen elke hervorming van het land gekant. De verzwakking van de macht van de koning zagen ze graag gebeuren. De spanningen tussen de adel en de koning hebben hun hoogtepunt in het begin van de zeventiende eeuw bereikt.(7)

 

Verandering van het bewustzijn van de Poolse adel

 

De dreiging van buitenaf begon te groeien en men vreesde steeds meer voor het separatistisch streven van andersgelovigen.

 

Polen moest de Zweedse invasie en occupatie en de oorlog met Rusland trotseren. En juist in deze moeilijke voor Polen tijd, kozen de andersgelovigen de kant van de vijanden van Polen.

 

De adel zag het gebeuren en dit is het punt waarop hun bewustzijn begon te veranderen. Het was hun patriottisme en realisme tegelijkertijd (8).

 

De Verlichting, een tijd van anti-Poolse en anti-katholieke propaganda

 

De propaganda tegen de katholieke kerk en Polen nam toe tijdens de Verlichting. De vrijdenkende of atheïstische filosofen van die tijd vielen de jezuïeten en het katholieke geloof als zodanig aan. Uit die hoek
kwam de kritiek van katholiek Polen vandaan en de lof over de de z.g.n. vrijdenkende monarchen zoals Catharina II en de koning van Pruisen, Frederik II.

 

In de overtuiging van een verlicht mens kon katholiek Polen al bij definitie geen vrij land zijn, eerder een baken van achterlijkheid en onwetendheid.

 

“Uw keizerlijke inspanningen om de vrijheid van geweten in Polen te herstellen, zijn een zegen voor de mensheid”, schreef Voltaire aan de Russische keizerin in 1766.

 

In z’n beeld van de Russische keizerin kon alleen het z.g.n. progressieve Westen geloven (1), die in de naam van tolerantie en verlichting andere landen aanviel.
De Russische keizerin Catarina II was een tiran met twee gezichten en een meesteres in propaganda (9)

 

Voltaire vond de deling van Polen een geniaal idee, wat hij in zijn brieven aan Frederik II uitte.
Frederik II, de “verlichte” beul van Polen, schreef op zijn beurt aan een andere filosoof dat hij “die arme wilde mensen met de Europese beschaving zal proberen vertrouwd te maken”. (1)

 

En toen kwam communisme ….

 

En zo, schrijft prof. Ryba zal het Westen en Oosten, gefascineerd door allerlei ideologieën die later kwamen, ons proberen “de beschaving bij te brengen”.

 

Zo was het in de twintigste eeuw, toen het Westen niet kon begrijpen waarom Polen zo’n weerstand aan het ‘moderne’ communisme bood en de oorlog met Rusland aan ging (Pools-bolsjewistische oorlog in 1918-20).

 

De president van de VS, F.D. Roosevelt, heeft zijn Poolse bondgenoot tegen het einde van de WOII zonder veel weerstand aan Stalin in Jalta overgeleverd. (1)
In Jalta zei hij tegen Stalin “We hebben 500 jaar problemen met Polen (…)”. En het waren woorden van de president van de VS, een land dat slechts 175 jaar oud was. (10)

 

De beslissing van Roosevelt had te maken met een grote fascinatie voor communisme onder de intellectuelen in de VS.
Niemand wilde toen horen dat Sovjets moorden op Polen pleegden (Katyn), en miljoenen van ze naar Siberië deporteerden. Dat zou het ideale beeld van communisme waar het Westen in geloofde, verstoren.

 

Ook de toenmalige filmindustrie in Amerika ageerde tegen Polen. Het gebeurde vooral na het toetreden van Sovjets tot de oorlog tegen Duitsland. Hollywood zette Polen af als ongeletterd en xenofoob volk, totaal ongeschikt in vergelijking met de ‘moderne’ Russen.

 

Ook vandaag wordt Polen aangevallen.

 

Voor de links-liberale kringen blijkt het onmogelijk dat katholiek Polen in de WOII de waarden van de westerse beschaving verdedigde tegen het barbarisme van het nazional-sozialismus van Duitsland en communistisch Rusland.

 

Sommige historici zeggen gewoon dat communisme voor de linkse intellectuelen een voltooiing van de Franse revolutie was. Ze zagen het als het meest geavanceerde vorm van de sociale engineering, die de mens zou ‘verlossen’.
Dat dit experiment miljoenen mensen het leven heeft gekost vonden ze een noodzakelijke prijs om dit te realiseren. En daar paste Latijns en katholiek Polen niet bij.

 

Anti-Poolse mythen, die Polen als land van xenofobie en intolerantie afschilderen zijn grotendeels ontstaan door de afkeer van de Poolse, katholieke cultuur.

 

In de overtuiging van vele protestantse en verlichte kringen, maar ook van allerlei socialisten in de twintigste en eenentwintigste eeuw, ging het katholicisme gepaard met bijgeloof. Een cultuur die daaruit voortvloeit kon volgens hen bij definitie tegen vrijheid zijn.

 

En zo bloeit in de wereld, zegt prof. Ryba, een anti-Poolse mythologie, compleet op een vals beeld van de geschiedenis gebaseerd.
Het is de moeite waard, vervolgt hij, om voor de waarheid te vechten. Poolse tradities zijn mooi en ze kunnen laten zien wat de meest diep begrepen Latijnse Europese cultuur betekent, nl vrij en christelijk tegelijk. (1)

 

Bronnen:
(1) Prof. M. Ryba: “Odklamac wczoraj i dzis”/Polska versus sasiedzi: Tradycje polskiej tolerancji i antypolska propaganda, pag: 202-205
(2) B. Stanislawczyk: “Kto sie boi prawdy, walka z cywilizacja chrzescijanska w Polsce”, pag. 20
(3) idem, pag. 23-24
(4) idem, pag. 30
(5) idem, pag. 28
(6) idem, pag. 30
(7) idem, pag. 35
(8) idem, pag. 34-35
(9) idem, pag. 67
(10) A. Nowak: “Jak Zachod sprzedal Europe Wschodnia?”: https://www.youtube.com/watch?v=yfQ7rpq_irA&t=3820s

Geef een reactie