Blog#12: Polen na de eerste deling in 1772 – Hoe het land met een beter staatsbestuur, maar minder leger door de indringers werd verscheurd. De hervormingen

Constitutie van 3 Mei 1791
27 mei
2017

 

Nog steeds één van de grootste staten van Europa, het verlangen naar hervormingen

 

Na 1772 behoorde de Poolse staat nog steeds tot de belangrijkste van Europa en ontbrak er niet aan mensen, die in staat waren het land te herstellen.
De vooraanstaande posities na de eerste deling van Polen bekleedden mensen met een Europese opleiding, die het beste met het land voor hadden en de voorstanders van de hervormingen waren.

 

Het is van alle tijden dat er mensen in samenleving  zijn, die alleen aan zichzelf denken, maar het belangrijkste is dat ze geen invloed hebben. Over de z.g.n. “gouden vrijheid” (‘liberum veto’) wilde niemand meer horen.

 

In het tijdperk van de Saksische heerschappij in de achttiende eeuw verkeerde het land in staat van gevechten tussen de fracties van invloedrijke families. De opeenvolgende parlementszittingen werden om de haver klap ontbonden.

 

Polen werd toen om haar ideale politieke systeem geprezen. Onder de propagandisten aan het hof domineerde een ideologie dat je de verworvenheden van dat systeem moest verdedigen.

 

De achttiende-eeuwse dagboeken beschrijven de eerste Poolse Republiek als een vredig en welvarend land. De adel was over het algemeen tevreden met de toestand van de staat en de regering van Augustus III van Saksen.

 

Vandaag de dag zijn de historici het eens over het feit dat “(…) in Warschau tijdens het bewind van de koningen van Saksen sprake was van morele, administratieve, fiscale, militaire en politieke verval” (2).

 

Komisja Edukacyjna, Europa’s eerste ministerie van onderwijs (1773)

 

In 1773 werd in Polen een apart ministerie van onderwijs en het eerste in heel Europa gevestigd.
Komisja Edukacyjna, zoals ze heette, stichtte Europa’s eerste en zeer goede openbare scholen dat zelfs Pruisen dit voorbeeld opgevolgde.
Het onderwijs verspreidde zich snel, de literatuur en wetenschap kwamen tot bloei. De ignorantie uit de Saksische tijd verdween als de sneeuw voor de zon en de Poolse samenleving was rond 1780 helemaal vernieuwd.

 

Boeren bevrijd van hun feodale verplichtingen (“oczynszowanie”)

 

De aanhangers van hervormingen wilden boeren van hun feodale verplichtingen bevrijden en veel grondeigenaren realiseerden het al op hun landgoed. Op het platteland kwamen scholen en charitatieve werkplaatsen voor de dorpelingen.

 

Velen van de adel keerden vrijwillig terug naar de vroegere relatie van kmieć en dziedzic (“boer en edelman”). Kmieć  pachtte de grond van de edelman en betaalde daar de huur voor.

 

Alle staten werken samen

 

Ook de stedelingen wilden aan het algemeen welzijn bijdragen. Ze deden de handel en de industrie in de steden herleven, het handwerk tot nu toe zo verwaarloosd, bloeide opnieuw.

 

Er is moeite nog geld gespaard om de ambachten en fabrieken te bouwen om het welzijn van de inwoners te verhogen. Om de handel te ondersteunden werden er nieuwe wegen, straten en kanalen gebouwd.

 

Polen veranderde in een grote werkplaats, waarin alle staten samenwerkten. Dit alles dankzij het verhogen van de kwaliteit van het onderwijs dat gebaseerd was op de liefde voor het algemeen belang.

 

Wetenschap 

 

Voor de wetenschappen, wiskunde en natuurwetenschappen, die zo uitstekend in de tijd van de koning Zygmunt (de gouden eeuw van de Poolse Republiek, zestiende eeuw) waren, groeide meer belangstelling.

 

Opnieuw verschenen uitstekende historici en politieke schrijvers, onderzoekers van de Poolse taal en de aan haar gerelateerde talen.
De Poolse koning Stanisław August deed ook veel voor de wetenschap.

 

Hervormingen van de oude Universiteit van Jagiellonia

 

De namen zoals Adam Stanisław Naruszewicz (schrijver van de Poolse geschiedenis), bisschop Ignacy Krasicki (dichter en schrijver), Stanisław Wawrzyniec Staszic (de eerste Poolse geoloog en vooraanstaande sociale activist), en Hugo Stumberg Kołłątaj (algemeen onderwijs) hebben grote betekenis voor de ontwikkelingen in het land gehad.

 

Hugo Kołłątaj kreeg opdracht om het onderwijs op de Universiteit van Jagiellonia te vernieuwen en op gelijke voet met andere universiteiten te stellen.

 

De Universiteit van Jagiellonia zou opnieuw het baken van de Poolse geestelijke en morele kracht worden, en de kennis, intelligentie en gevoel van dienstbaarheid over het hele land verspreiden.

 

Rusland en Pruisen beletten hervormingen van het staatsbestel in Polen

 

De hervorming van het staatsbestel was een algemene wens, maar om dit te kunnen realiseren had Polen een leger van minimaal 100.000 soldaten nodig.
De Poolse en Litouwse troepen telden bij elkaar 30.000 soldaten, en op elke poging dit getal te verhogen zouden Rusland en Pruisen met een oorlog beantwoorden.

 

Daarom beperkte men zich voor nu tot het oprichten van de militaire scholen en het verder opleiden van hogere officieren.

 

Het jaar 1787 biedt een kans

 

De nieuw Russisch-Turkse oorlog is aan de gang en de onenigheid ontstaat tussen de Pruisische koning Friedrich Wilhelm II (de opvolger Frederik II, die aan de eerste deling van de Poolse Republiek meedeed) en Tsarina van Rusland.
De Pruisische koning wendt zich tot Polen en vraagt om de Poolse alliantie.

 

Met het conflict tussen Pruisen en Rusland werden nieuwe politieke verhoudingen in Europa gevormd.

 

Ontstaan de coalities tegen Oostenrijk en Rusland.
Pruisen met een aantal kleinere staten van het Duitse Rijk creëert een bondgenootschap met Zweden, Nederland, Turkije en Engeland.

 

Engeland leidt deze coalitie. De Pruisische en Engelse parlementsleden werken samen om de Poolse koning van hun zaak te overtuigen.

 

De vijandschap tussen Pruisen en Rusland, en een grote coalitie tegen de twee voor de Poolse Republiek vijandige landen was zeer gunstig, en Polen wilde van deze situatie profiteren.

 

Grote Sejm, Vierjarig Sejm genaamd 1788-1792

 

Het parlement werd in oktober 1788 in Warschau bijeengeroepen.

 

De Pruisische gezant Henryk Bucholz, namens zijn koning bevestigde voor het Poolse parlement onder ede, dat Pruisen Polen militair zou ondersteunen, in geval dat Rusland zich tegen de hervormingen in Polen zou verzetten. In de week daarna stemde het parlement unaniem in met de werving van 100.000 soldaten.

 

Het parlement had alle wetten doorgenomen en ze aan de huidige tijd aangepast.

 

Toen, na twee jaar, nog niet alles klaar was, werden nieuwe verkiezingen gehouden zodat de staatshervorming uniform bleef.

 

Om de inwerking van de nieuwe parlementsleden te bespoedigen, werd bij de wet besloten dat de nieuwe, en bestaande parlementsleden samen zouden werken. Het parlement werkte in een dubbele bezetting.
Deze parlementszitting noemt men de “Grote Sejm” (Sejm Wielki) of “Vierjarig Sejm” (Sejm Czteroletni), want het heeft voor die tijd unieke hervormingen doorgevoerd.

 

Tijdens de Grote Sejm, in 1791 werd de grondwet, de Constitutie van 3 Mei gevestigd, die de waarden van de wereld op dat moment vertegenwoordigde. Het was de eerste constitutie in Europa en de tweede in de Wereld na de Amerikaanse Declaratie van Onafhankelijkheid.

 

Tegelijkertijd vond in Frankrijk bloedige burgeroorlog plaats in de naam van de constitutionele vorm van de overheid en de afschaffing van de privileges van de adel.

 

Polen heeft dit zonder bloedvergieten voor elkaar gekregen.
Het Poolse parlement heeft bovendien de herzinning van de grondwet om de 25 jaar ingevoerd om de plotselinge omwentelingen in de samenleving te voorkomen.

 

De belangrijkste wetten van de Grote Sejm

 

Vanaf dat moment mogen de stedelingen aan het parlement deel nemen, grond kopen en officiersrangen in het leger verwerven.

 

Boeren werden door de wet beschermd. Lijfeigenschap werd afgeschaft en de principe van “iedereen die zich op het Poolse grondgebied bevindt, is vrij” ingevoerd.

 

Edelen zonder grondbezit werden uit de regionale raden uitgesloten, omdat ze in de meerderheid betaalde huurders van de adel waren .

 

De wet is aangenomen om het leger tot 100.000 soldaten te verhogen. De vrije verkiezing van koningen op de Poolse troon werd door de erfelijke troonopvolging vervangen.

 

In 1791 werd de grondwet (Constitutie van 3 Mei), een nieuwe vorm van bestuur aangenomen. Haar oprichters waren Stanisław Małachowski, Hugo Kołłątaj en Ignacy Potocki.

 

Verder slaagde het parlement in het invoeren van een nieuw burgerlijk recht en het strafrecht, de nieuwe parlementaire verordeningen, de politiewet, de reorganisatie van de rechterlijke macht, en de nieuwe orde in Królewszczyzna (delen van Polen tot 1939, nu Litouwen).

 

Tot mei 1792 was het parlement bezig met de progressieve wetgeving.

 

Pruisen en Oostenrijk hebben de Poolse grondwet, Constitutie van 3 Mei gesteund. Rusland daartegen, verklaarde Polen de oorlog, op het moment dat het Poolse leger 45.000 soldaten telde.

 

Bronnen:
F. Koneczny, “Dzieje Polski” – “Polska w Uniach, rozbiory Polski”, p. 291-299

Geef een reactie